Op verschillende plekken in de gemeente Epe was het college van de gemeente Epe aanwezig bij de 4 mei herdenkingen. In Vaassen was dat de Burgemeester zelf, in Oene wethouder Van den Berg en Van Loon en in Epe deden wethouders Kerkmans en Heere het woord. Hieronder plaatst Vaasen Actief de toespraak van de burgemeester.
“Wij zijn hier vanavond samen om te herdenken. Precies 80 jaar geleden, een mensenleven lang, werd Nederland bevrijd van de Duitse bezetting. In de jaren daarvoor was vrijheid geen vanzelfsprekendheid en democratie was ver te zoeken. Spreken over onrecht, laat staan daar tegen opstaan, kon je het leven kosten.
Toch waren er mensen die dat wél deden. Die opstonden en zeiden: tot hier en niet verder. Die met gevaar voor eigen leven vluchtelingen onderdak boden, zich aansloten bij het verzet of als soldaat vochten voor onze vrijheid.
Ook hier in de gemeente Epe. Bas van Pelt, een binnenhuisarchitect uit Den Haag, liet in 1937 zijn eigen buitenhuis bouwen in Emst; villa De Pal. In de oorlog werden zijn opslagplaatsen in Den Haag verwoest en een werknemer kwam om het leven. Van Pelt besloot om actief aan het verzet deel te nemen. Het terrein van De Pal werd gebruikt als onderduikadres voor joden, tewerkgestelden en verzetsmensen. Hij scheidde van zijn vrouw om haar en zijn dochter te kunnen beschermen als hij zelf gearresteerd zou worden. Het goede werk dat hij verrichte werd tot twee keer toe verraden. Hij werd opgepakt en kwam uiteindelijk terecht in kamp Sandbostel waarvan hij de bevrijding nog net meemaakte. In een Brits ziekenhuis overleed hij aan een ontstoken wond en ondervoeding.
Aalt van Vemde heeft gedurende de Tweede Wereldoorlog een groot aantal Joodse mensen voor de nazi’s verborgen gehouden. In zijn eigen woonomgeving en elders in de gemeente Epe. Met alle risico’s van dien. Hij werd gevangen genomen maar wist te voorkomen dat hij, net als de rest van zijn verzetsgroep, werd afgevoerd naar concentratiekamp Neuengamme. Vanwege de risico’s zat Van Vemde meer onder dan boven de grond. In die periode kreeg hij met zijn vrouw twee kinderen. Zijn afwezigheid maakt het voor zijn vrouw extra zwaar. Meerdere keren werd zij onder grote druk gezet, maar zij bezweek niet.
Zij waren de helden van toen en gelukkig waren zij niet alleen. Vandaag, 80 jaar later. Nu de wereld opnieuw onrustig is. Nu antisemitisme en haat weer oplaaien, zelfs op plekken waar we dachten dat het nooit meer zou gebeuren. Nu vrijheid onder druk staat door desinformatie, polarisatie en het wegkijken van onrecht. Wie durft er vandaag nog te zeggen: tot hier en niet verder? Wie durft er op te staan voor onze democratie, onze rechtsstaat, onze vrijheid van meningsuiting. Ook als dat ongemakkelijk is, risico’s met zich meebrengt of je alleen laat staan?
Herdenken is geen ritueel van het verleden, maar een spiegel voor het heden. Herdenken houdt ons wakker. Want als we vergeten wat er in 40-45 is gebeurd – dan vergeten we ook hoe broos vrijheid is.
En daarom is deze herdenking, hier in Vaassen zó belangrijk. Dankzij de inzet van lokale verenigingen kunnen wij hier ieder jaar met elkaar stilstaan bij onze vrede en onze vrijheid en hen die daarvoor het grootste offer hebben gebracht.
Dankzij de Oranjecommissie Vaassen die ieder jaar weer deze herdenking organiseert. En wat te denken van de lokale musea, stichtingen, verenigingen en kunstenaars die deze verhalen tot leven brengen. Op schrift, in beeld en geluid. Dankzij hun inzet kon ik u vanavond de verhalen vertellen over onze helden van toen. Het verhaal van uw ouders, grootouders of overgrootouders. Nog maar 80 jaar geleden. Hun verhaal is ons verhaal. Laten we dat blijven doorgeven. Aan onze kinderen, aan elkaar, aan de toekomst. Zodat we samen kunnen blijven zeggen: “Tot hier, en niet verder.”
